آراستگی در محیط کار

نظام آراستگی محیط کار  (5S) چیست ؟

مفهوم 5S:

5S روش نظام‌یافته‌ای برای ساماندهی و آراستگی محیط کاری و برقراری مقررات و استانداردها و حفظ نظم و انضباط لازم برای انجام صحیح کارها است.

5S  «پنج اس» اصولی‌است که از کنار‌هم قرار دادن 5 کلمه ژاپنی که با‌حرف S شروع‌می‌شوند، شکل‌گرفته است.

S1- ساماندهی Seiri
S2- نظم و ترتیب Seiton
S3-پاکیزه سازی Seiso
S4-استانداردسازی Seiketsu
S5-انضباط Shitsuke

S1: ساماندهی (جداسازی ، تفکیک و تعمیر  یا  Seiri )

نظام آراستگی محیط

ساماندهی به معنای تشخیص ضرور از غیرضروری، اتخاذ تصمیمات قاطع و اعمال مدیریت اولویتها برای رهایی از غیرضروریها است. در دیدگاه « پنج اس » ، ساماندهی امری دشوارتر از قراردادن اشیاء در گوشه‌ای می‌باشد و هدف ایجاد نظمی‌مطلوب و مناسب‌است. به منظور موفقیت در ساماندهی می‌بایستی به اولویت بندی پرداخت. به طور خلاصه این S به معنی جدا کردن آنچه ضروری است از غیر ضروری ها می‌باشد. نمونه هایی از اجرای این S را می توان بصورت زیر فهرست نمود:

–  تفکیک اشیاء ضروری از غیر ضروری ( مشخص کردن ملزومات اداری که در اطراف شما وجود دارد و طبقه بندی آنها با توجه به اولویت استفاده از آن ، تفکیک فرمهای از رده خارج و فرمهای در گردش ).
– اشیایی را که استفاده نمی کنیم دور بریزیم ( دور ریختن برگهای زائد ).

S2: نظم و ترتیب (Seiton )

نظام آراستگی محیط

نظم و ترتیب عبارت‌است قرار‌دادن اشیاء در مکانهای مناسب و مرتب به نحوی‌که بتوان از آنها به بهترین وجه استفاده‌کرد. نظم و ترتیب راهی است برای یافتن و بکار بردن اشیای مورد نیاز ، بدون انجام جستجوهای بیهوده. در نظام آراستگی محیط کار هنگامی‌که هر‌چیز با‌توجه‌به کارکرد و در‌نظر‌گرفتن کیفیت‌و ایمنی‌کار در‌جای‌مناسب و مشخص قرار‌داشته‌باشد، محل‌کار همواره منظم‌و‌مرتب خواهد‌بود.

بدین‌منظور باید همه‌وسایل، اقلام‌و‌فرمهای موردنیاز را‌که قبلا در‌s1 شناسایی‌نموده و کارکرد هر‌یک از‌آنها را نیز مشخص‌نموده‌ایم را در‌جای‌مناسب قراردهیم. به نحوی که با سرعت و سهولت قابل دسترس باشند. به عبارت دیگر قرار دادن اشیا در بهترین مکان به بهترین طریق ممکن و امکان دسترسی به آن با حداکثر سرعت (زیر 30 ثانیه). نمونه هایی از اجرای این S را می توان بصورت زیر فهرست نمود:
–  اشیایی را که غالباً استفاده می کنیم، در محل کار قراردهیم (تجهیز میزهای افراد به ملزومات اداری)
–  اشیایی را که به ندرت استفاده می کنیم در جایی دور از دسترس قرار دهیم (استفاده از سیستم بایگانی مناسب به طوری که سوابق کاری سالهای گذشته در جاهای دورتری قرار گیرد، استفاده از کتابخانه یا قفسه های مخصوص جهت قرار گرفتن کتابها و جزوات و دستورالعملها)
–   برچسب گذاری و شناسایی کلیه زونکنها، فایلها، قفسه ها ( برچسب گذاری فایلها به نحوی که نشان دهنده محتویات آن باشد)
–  استقرار هر چیز در جای مشخص و مخصوص به خود (استفاده از فایلها و قرار دادن ملزومات اداری در جای خود، استقرار و طبقه بندی فرمها در قفسه های مخصوص، استفاده از کازیه جهت طبقه بندی نامه ها و یا کارهای در دست اجرا).
–   آوردن و بازگرداندن هر چیز در حداقل زمان (بازگرداندن زونکن سوابق به محل بایگانی، مرتب کردن اقلام و وسائلی که روزانه با آن سر و کار داریم، قرار دادن صندلی پشت میز کار در هنگام ترک محل کار).
علامت گذاری محدوده ها و محل استقرار اشیاء و شناسایی افراد ( تابلو های مشخص کننده نام افراد و یا استفاده از تگهای شناسایی، مشخص شدن محل استقرار خودروهای شرکت، طراحی جانمایی میز کاری افراد ).
–   نظم و ترتیب در تابلوی اعلانات ( نصب پلاکاردهای تبلیغاتی شرکت در جاهای مناسب).
–  طراحی اعلانات به نحوی که خواندن آنها آسان باشد ( استقرار مناسب مانند در معرض دید بودن، طراحی زیبا و خوانا بودن ).

S3: پاکیزه سازی (  Seiso )

نظام آراستگی محیط

پاکیزه سازی عبارت است از دور ریختن زوائد و پاکیزه کردن اشیاء از آلودگیها و مواد خارجی. به عبارت دیگر پاکیزه سازی نوعی بازرسی است. بازبینی و پاکیزگی محیط کار برای حذف آلودگی مورد تأکید در این بخش از نظام «پنج اس»قرار دارد. برخی از لوازم، تجهیزات و مکانها لزوماً باید بسیار پاکیزه و عاری از هر نوع آلودگی نگهداری شوند. بنابراین لازم‌است که آنها‌را دقیقاً شناسایی‌نموده و بر این‌باور بود که پاکیزه‌سازی تنها تمیز‌کردن محل‌کار و لوازم موجود در آن‌نیست. بلکه پاکیزه سازی امکان انجام بازرسی و بازبینی را نیز بایستی فراهم آورد. به‌عبارت‌دیگر پیشگیری‌از کثیفی و پاکیزه‌نگه‌داشتن مداوم محیط، اموال، افراد و حذف و یا کنترل آلودگی. همچنین یادآوری این‌نکته که محل‌کار خود‌را همانند خانه خود‌بدانیم. نمونه هایی از اجرای این S را می توان بصورت زیر فهرست نمود:
–  تعریف مسئولیتهای تمامی افراد برای پاکیزگی محل کار (حفظ نظافت و پاکیزگی محیط کار هر یک از پرسنل، پاکیزگی و نظافت البسه پرسنل ).
–   انجام بازبینی و پاکیزه سازی مستمر توسط مجری ارائه خدمات.
–  شناسایی و رفع خرابیهایی که در اثر نشتی ها فرسایش ها، ترک ها و غیره بوجود آمده است.
–  شناسایی منابع آلودگی و سعی در حذف و یا کنترل آن.
–   تمیز کردن محل کار (شستشوی مرتب با مواد ضدعفونی کننده، نظافت در انبار، جمع آوری لوازم مستعمل، تمیز کردن هر چیز بلافاصله بعداز کثیف شدن).
–  حذف آلودگیهای گرد و غبار (استفاده از تهویه مطلوب در انبار و سالن ها، استفاده از فیلترهای صافی هوا، استفاده از کاورها، قرار دادن اقلام و اشیا در محفظه های دربسته).
–  پاکیزه کردن محلهایی که از چشم افراد به دور است (زیر میزها، گوشه های اتاق، زیر ملزومات اداری و تجهیزات فنی، پشت پرده پنجره ها، فایلها، کشوها و…).

S4: استانداردسازی (   Seiketsu )

نظام آراستگی محیط

استانداردسازی عبارت است از کنترل و اصلاح دائمی سازماندهی ، نظم ، ترتیب و پاکیزگی. تاکید اصلی در استانداردسازی متوجه مدیریت است. که با‌ استفاده‌از چک‌لیستهای‌مناسب در نظام آراستگی محیط و استاندارد‌کردن مقررات با استفاده‌از نوآوری و‌خلاقیت، محیط‌کار‌را به‌نحوی استاندارد کنترل‌نماید. بطوریکه همواره همه عوامل با سرعت و دقت لازم مورد‌استفاده قرار گیرند. نمونه هایی از اجرای این S را می توان بصورت زیر فهرست نمود:
–  بازبینی دوره ای (تشکیل کمیته بازرسی، بازرسی و بازدید از مجموعه تحت پوشش، برگزاری ممیزی داخلی).
–   استفاده از علائم و نشانه ها ( علائم نشاندهنده جهت و راهنما ).
–   علامتگذاری محدوده های خطر و یا مراقبت خاص (در انبار مواد شیمیایی، تجهیزات با فشار کارکرد بالا ).
–   علایم مربوط به تجهیزات خاموش کننده ( علائم مربوط به زنگ خطر و وسایل ایمنی و راهنمای سیستم اطفای حریق، تابلوهای سیگار کشیدن ممنوع ).
–   تمهیدات پیشگیری از خطا و اشتباه (آموزش پرسنل در خصوص بروز خطر، تدوین دستورالعملهای کاری برای استفاده از تجهیزات ویژه ).
–    برچسبهای نشاندهنده میزان دقت ابزار ( نصب میزان دقت تجهیزات و تاریخ اعتبار و کنترل برای آنها ).
تدوین دستورالعمل اجرای سیستم
– تشکیل جلسات کمیته راهبری ، بررسی نتایج بازرسی های دوره‌ای و اخذ تصمیمات لازم برای پیشبرد اهداف 5S
–   فعالیتهای لازم توام با مسابقاتی برای ساماندهی، مرتب کردن و تمیز کردن هر چه بهتر ( در نظر گرفتن یک معیار در ارزیابی نمایندگیها و تعیین واحد نمونه در شرکت و اختصاص یکی از پارامترهای ارزیابی ماهیانه پرسنل به امر پاکیزگی محل کار ).

S5: انضباط ( Shitsuke )

نظام آراستگی محیط

انضباط عبارت است از آموزش عادات و توانایی هایی جهت انجام یک وظیفه خاص. در نظام آراستگی محیط کار نکته اصلی در اینجا ایجاد عادات درست به جای عادات نادرست است. این‌کار را باید از طریق آموزش شیوه‌های درست انجام‌کار به افراد و تمرین‌دادن آنان در این‌زمینه آغاز‌نمود. همچنین این تمرینها از طریق وضع مقررات و پیروی جدی از آنها تحقق می پذیرد. به عبارت دیگر انضباط فرآیند تکرار و تمرین انجام یک کار است. مثلاً کاملاً ضروری است که رعایت مقررات ایمنی برای افراد به صورت یک عادت درست درآید. نمونه هایی از اجرای این S را می توان بصورت زیر فهرست نمود:
– تمرین نظم و ترتیب ( آموزش ، نظارت مستمر ، ارزیابی و پاداش به پرسنل جهت نظم و انضباط ).
– تمرین وقت شناسی ( آموزش استفاده بهینه از زمان، بخصوص در بخش تعمیرات در سالنها و برقراری جلسات ).
–  توجه به زیباییها و رعایت ظواهر ( استفاده از لباسهای کار مناسب در اداره و یا سازمان ).

برای دانلود جامع ترین دستورالعمل ها، چک لیستها و فرمهای نظام آراستگی محیط کار(5S)، از جمله دستورالعمل های مجزای S1 تا S5 و … بصورت کامل اینجا کلیک کنید.

امتیازدهی

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.